Ana Sayfa > Diş Sağlığı

Çocuklarda ve Hamilelerde Diş Sağlığı

Hamilelik döneminde en sık yaşanan diş probleminin dişeti rahatsızlıkları olduğunu biliyor muydunuz? Ya bebeğinizin dişlerinin hamileliğiniz sırasında gelişmeye başladığını? Bu soruların dışında, çocuğunuza diş fırçalama alışkanlığını nasıl kazandıracağınız ve onu ilk diş kontrolüne nasıl hazırlayacağınız gibi diş sağlığında kendiniz ve çocuğunuzla ilgili merak ettiğiniz birçok soruyu Diş Hekimi Gazanfer Gür yanıtladı.

Hamilelik döneminin ağız sağlığına etkileri nelerdir?

Hamilelikte yaşanan iki olgu var; birincisi vücuttaki hormonal denge değişikliği nedeniyle diş etlerindeki reaksiyonlar, ikincisi de bu dönemde bulantı nedeniyle ağız temizliğine yeterince dikkat edilmemesi. Özellikle planlı bir hamilelik söz konusuysa, hamilelik öncesinden sıkı bir ağız kontrolünden geçmek gerekir. Çünkü Özellikle hamileliğin ilk 3 ayında film çekmek ve anestezi uygulamak istemediğimizden ağrıyla gelen hastalara karşı elimiz kolumuz bağlı kalıyoruz. Ayrıca hamilelikten önce diştaşlarının temizliği de yapılmalı. Çünkü hamilelikte en sık rastlanan şikayet dişeti problemlerine bağlı kanamalardır. Eğer diş taşları temizlenir ve ağız bakımı tam yapılırsa hamilelik de rahat geçer. Tabii beslenmeye de dikkat etmeli. Zaten hamile olsun ya da olmasın normal periyodik diş kontrollerine gelen bir bayanda hiçbir problem yaşanmıyor.

Hamilelik döneminde çürüklerde bir artış söz konusu oluyor mu?

Hayır. Temizlikteki aksaklıklar nedeniyle olabilir ama hamileliğin neden olduğu bir artış yok. Bu donemdeki asıl problemler diş etiyle ilgili yaşananlar.

Eğer bu dönemde diş problemleri nedeniyle ilaç kullanmak gerekirse...?

Ne alırsanız alın bunlar mutlaka çocuğa etki ediyor. Bu nedenle özellikle bebeğin oluştuğu ilk 3 ayda hiçbir ilaç alınmaması gerekir.
Sağlıklı bir çocukta hangi dönemde, hangi dişler çıkar? Doğumdan sonra ilk 6. - 7. ayda ilk süt dişleri çıkar. Çocukta 10 tanesi üstte, 10 tanesi de altta olmak üzere 20 tane süt dişi vardır ve bunlar çocuk 3 yaşına geldiğinde tamamlanır. 6 yaşından sonra kalıcı dişler çıkmaya başlar. İlk çıkan kalıcı dişler, en büyük azı dişleridir. Bu ilk dişlerin önemi hayat boyu ağızda kalıyor olmalarıdır. Ama bu dişler girintili çıkıntılı şekilleri nedeniyle yiyecek birikme riski taşıdığından ve bu dönemde çocuklarda henüz iyi diş fırçalama alışkanlığı edinilmedi-ğinden en çok çürüyen dişler de bunlardır. Bizim ailelere en önemli önerimiz de bu, 6 yaş dişlerini koruyucularla sağlıklı kılmak. 7 yaşında keser dişler değişmeye başlar ve normal olarak 11-12 yaşında alt çenede 20 yaş diş dişleri hariç bütün dişler çıkmış olur. Son olarak 12-13 yaş arasında üst köpek dişleri gelir. 18-20 yaş arasında çıkan dişler 20 yaş dişleridir ancak her insanda 20 yaş dişleri olmayabilir. Yani 32 değil de 28 sağlıklı diş bize yetiyor.

Bu dişlerin çıkma aşamasında neler yaşanır?

İlk süt dişleri çıkarken çocuklarda en çok kaşınma duygusu ve süt dişleri diş etini yararken ortaya çıkan ağrı yaşanır. Çocuk bu sıkıntısını ifade edemediğinden tepki olarak bulduğu her şeyi ağzına sokmaya başlar. Buna bağlı olarak da bu dönemde "teether" dediğimiz diş kaşıyıcılar devreye girer. Önemli olan bunların hijyenini sağlamaktır. Eğer anneler çocukların diş kaşıyıcılarını devamlı temiz tutarlarsa değişimli olarak bunu kullanabilirler. Bazen ateş olabilir. Bu anlarda zaten anne dişetinin kızarıklığından dişin çıkacağını hissedebilir. Süt dişlerinin sağlıklı olması yani bu dişlerde çürük oluşmaması çok önemlidir. Bunu sağlamanın en iyi yolu da doğru fırçalamayla diş temizliğinin iyi yapılması ve çocuğun doğru beslenmesidir. Süt dişlerinin iki fonksiyonu vardır; birincisi çiğneme fonksiyonu ikincisi de alttan gelen daimi dişlerin yerlerini tutarak onlara yol gösterme. Eğer süt dişleri erken kaybedilirse daimi dişlerin yeri kapanır ve sağlıklı çıkamayan kalıcı dişlerde ileride ortodontik bozukluk dediğimiz çapraşıklıklar meydana gelir. Süt dişleri için genel kanı "nasıl olsa düşecek, tedavi olmasa da olur"dur. Bu son derece yanlıştır. Süt dişlerinde karşılaşılan çürüklerde; eğer süt dişi sallanıyor ve altından daimi diş geliyorsa dolgu yapılmayabilir ancak daimi dişin gelişmesine daha zaman varsa bu sürede dişin öyle bırakılması ağrıya neden olur. Dişi ağrıyan çocuk da yemek yiyemez ve tek taraflı çiğneme başlar. Bir süre sonra diş çekilmek zorunda kalınca da az önce belirttiğim gibi ileride ortodontik bozukluklar ortaya çıkabilir. Bir de kalıcı dişler çıkmadan önce çocukta "diş gıcırdatmaları" görülebilir. Bunun nedeni daimi dişlerin aşağıdan yukarıya doğru ilerlerken süt dişlerini itmesidir. Bu konu genelde en sık sorulan konulardan biridir ancak bu dönemdeki diş gıcırdatmaları çok normal fizyolojik bir olaydır.

Biberon çürükleri diye adlandırılan çürükler nasıl önlenebilir?

Bu konudaki ilk önerimiz çocuğa özellikle yatmadan önce biberonla verilen sütün içine bal, şeker, pekmez gibi tatlandırıcılar konulmaması. Çünkü özellikle uyku periyodundan hemen önce içilen bu sütün ardından çocuklar ağızlarını çalkalamadıklarından şeker ve asit bütün gece boyunca ağızlarında kalıyor ve bu da çürüklere neden oluyor. Anne sütünde bir problem yok. Zaten çocuklarda çürüklerin yoğun olarak görüldüğü yaş 4-5. Bu dönemde temizlik çok iyi olmalı ve çocukların beslenmesine dikkat edilmeli. Dişe yapışan çikolata, gofret, bisküvi gibi şeyler yerine doğal gıdalar tercih edilmeli. Örneğin elma doğal bir diş temizliği sağlıyor. Sütü de kalsiyum kaynağı olarak tabii ki her dönem öneriyoruz.

Çocuklar diş fırçasıyla ne zaman tanıştırılmalıdır?

1,5-2 yaş bu iş için idealdir. Önceleri anne - babalar dişlerini fırçalarken çocuğun seyretmesine izin vermeliler. Çünkü seyrede seyrede bir süre sonra çocukta bir heves uyanır. Çocuk dişini fırçalamaya başladığında ilk seferlerde anne - babalar yardımcı olabilir ama bir süre sonra zorlamadan çocuğun kendi kendine dişini fırçalaması sağlanmalıdır. Burada dikkat edilecek en önemli nokta çok ufak bir parça macun kullanılmasıdır. Özellikle çocuklar için özel olarak üretilen "çocuk diş macunlan" tercih edilmelidir. Çünkü erişkin dişine göre daha az mine tabakası içeren ve daha ince olan süt dişleri, erişkin macunlarında bulunan aşındırıcılardan fazlaca etkilenirler. Çocuk diş macunlarında hem aşındırıcılar az hem de fluor miktarı daha yüksektir.

Çocuğa macunların içeriğinde bulunan fluor dışında ne zaman ve ne kadar ek fluor verilmelidir?

Fluor takviyesi genelde hamilelik sırasında başlanan bir uygulamadır. Çünkü bebeğin dişleri bu dönemde oluşmaya başlar. Türkiye'de diğer yollarla alınan fluoru kontrol etmek mümkün değil. Örneğin çocuğun içtiği suda flu-orun olup olmadığı belli değil. Buna güvenemeyince fazla fluor takviyesi yapmamak gerekiyor. Çünkü fluorun olmamasındansa aşırı olması daha zararlı. Örneğin dişlerde aşırı fluor olduğu zaman hayat boyu geçmeyecek lekeler oluşuyor.

Takviye için birtakım fluor tabletleri alınabilir ama bunun miktarı 0,25, en fazla 0,50 mg olmalıdır. Çünkü bu yolla sistemik olarak alınan fluor sadece dişlerde birikmiyor, aynı zamanda vücut kemiklerini de sertleştirivor. Son yıllarda yapılan araştırmalarla da fazla fluorun ileriki yaşlarda kemik kırılganlığını arttırdığı söyleniyor. Bizim önerimiz kullanılan miktara çok dikkat etmek ve çocuğun dişlerini fluor solüsyonları kullanarak lokal olarak korumak.

Sallanan süt dişlerini evde çekmenin zararı var mıdır?

Hekim kontrolünde yapılan çekimlerde sterilizasyon daha iyi sağlanacağı için süt dişlerinin de hekim tarafından çekilmesi uygun olur. Çekim sonrası oluşabilecek kanamayı steril tamponlarla durdurmak gerektiği için hekime ulaşılamadığı zaman evde yapılan basit çekimlerde bile çekim sonrası, çekilen dişin yerine pamuk yene steril gazlı bez uygulanması doğru olacaktır.

Döküldüğü düşünülürse süt dişlerinde çarpıklık önemli midir?

Süt dişlerinde çarpıklık bir müdahale gerektirmez. Bu dönemde bizim için en önemli bozukluk özellikle parmak emen çocuklarda üst çenedeki daralmalardır. Çünkü bu kalıcı dişleri de etkiler. Süt dişlerinde çarpıklık önemli değil dedik ancak eğer süt dişlerinde yer darlığı varsa ileride kalıcı dişlerde çapraşık çıkma ihtimali fazla olur. Biz 5 yaşından itibaren alttan gelen daimi dişlere yer açılması için süt dişlerinde aralıklar oluşmasını bekleriz.

Çocuğun ilk diş kontrolü ne zaman yapılmalıdır?

Bizim önerimiz 4-5 yaşlarında süt dişlerinin kontrol ettirilmesi. Ama özellikle 6 yaşından sonra çocuklar 6 ayda bir ya da en az senede bir kere periyodik diş kontrolüne götürülmeli. Çünkü bu dönemde alınacak çok basit tedbirler ileride diş sağlığınızı önemli ölçüde etkileyebilir.

Çocuklardaki diş lekeleri için neler yapılmalıdır?

Süt dişlerinde oluşan lekeler alınan minerallare ve gıdalara bağlı olabilir. Diş bakımı iyi yapılmazsa, özellikle diş - dişeti sınırında lekeler oluşabilir. Ayrıca düşme ve çarpmalara bağlı olarak, diş canlılığını kaybedip kararabilir. Bu dişlerin kontrol altında tutulması gerekir ama bunların dışına-dakiler lokal, yani temizlikle giderilebicek lekelerdir.

Çocuklarda en sık rastlanan diş rahatsızlıkları hangisidir?

6 yaş dişleri kalıcı olduğu için bu dişlerde çürük çok olur dedik ama bunların dışında süt azı dişlerinde de çürükler olabiliyor. Bunların da tedavi edilmesi gerekir. Ama az önce de belirttiğim gibi en önemlisi 6 yaş dişlerindeki çürüklerdir. Çünkü eğer 6 yaş dişlerinde problem yoksa çocuk bu dişlerini temiz tutacak kadar iyi fırçalama alışkanlığı edinmiş ve öbür dişleri de sağlıklı olacak demektir. Çürüklerin dışında çocuklarda en sık rastlanan ve müdahale edilmesi gereken rahatsızlıklar çapraşıklıklar ve kapanış bozukluklarıdır.

Çocuklar ilk diş kontrollerine nasıl hazırlanmalı?

Biz ilk muayenelerde özellikle can yakıcı hiçbir şey yapmamaya dikkat ediyoruz. Anne - babalara tavsiyemiz de kendileri diş hekimine giderken çocuklarını da yanlarında götürmeleri. Aynen diş fırçalamada olduğu gibi yapılan uygulamalar çocuğa gösterilmeli. Çünkü çocuk böylelikle bunun korkulacak bir şey olmadığını görüyor. Bir de çocuğa "yaramazlık yaparsan seni diş hekimine götürürüm" tarzında negatif konuşmalar yapılmaması gerekiyor.

Çocuklar gerekli okluğu durumlarda ortodontik apareyleri takmak istemezse neler yapılmalı?

Ortodontik tedavi genellikle 9 yaş sonrası yapıldığı için çocuk bu yaşa gelene kadar psikolojik olarak bu duruma zaten alışır. Ayrıca ortodontik tedavi gören hasta sayısı arttığı için çocuklar sabit veya hareketli apereylere artık daha sıcak bakıyorlar.

Ailelere son olarak çocukların diş sağlığıyla ilgili vermek istediğiniz bir mesaj var mı?

Sağlıklı bir gülüş için sağlıklı ve düzgün dişlerimiz olması gerektiğini unutmayalım. Hayatı boyunca rahatça gülümscyebilmesi için çocuğumuza vereceğimiz en güzel hediye de iyi bir ağız bakımı ve sağlıklı dişlerdir.

Kaynak: Çocuğum ve Ben Dergisi

Sağlık Konulu Yazılar