Okul öncesi eğitim, doğumdan ilkokulun başlamasına kadar olan yıllan kapsayan, çocukların bireysel özelliklerini öne çıkarmaya çalışan, gelişim düzeylerine uygun, uyarıcı ve öğrenmeyi öğreten bir eğitim sürecidir.
Okul öncesi eğitim, çocuğun doğduğu andan okula başlayana kadar geçirdiği yılları kapsar. Sıklıkla da kullandığımız gibi salt öğretim değil, eğitimdir esas olan. Anaokulları 19. yüzyılın başlangıcında ortaya çıktı. Ama o dönemlerde okul öncesi eğitim denildiği zaman akıllara, okuldan hemen önce gelen eğitim geliyordu. Evde bakacak kimsesi olmayan, yoksul, barındırılması gereken çocukların devam ettiği kurumlardı okul öncesi kurumlar. Geçen zaman içinde, okul öncesi eğitim anlam değişikliğine uğradı ve eğitim kavramının boyutları da değişti. Eğitim birey olarak yetişmesine çalıştığımız çocuklarımızın bedensel, duygusal, toplumsal ve sanatsal yaşamını da şekillendiren bir süreç olarak benimsenmiştir. Sıklıkla söz ettiğimiz gibi eğitim çocuk doğduğu andan itibaren başlar ve bitmez. Yaşamımız boyunca devam eden bir süreçtir eğitim. Çocuğumuza verdiğimiz eğitim onun davranışlarını belirler. Alışkanlıkları, disiplini, hayatı kavraması, sorunlarla başa çıkabilmesi, birey olabilmesi doğduğu andan itibaren aldığı eğitimle gerçekleşebilir. Ama çocuklarımızın gelişimi daha önceden hatta doğmadan önce başlar. Anne karnında var olduğu andan itibaren çevre ile etkileşimi başlar. Anne karnında çevre ile kurduğu iletişim onun organizması üzerinde de etkili olmaktadır.
Bilgi, beceri, alışkanlıklar, tavırlar gelişim sürecinin sonunda edinilmiş olan davranışlardır. Gelişimin hızla yönlendiği yıllar ise ilk yıllardır. Toplum olarak çocuğumuzun eğitimine başlamak için pek aceleci davranmayız ve "büyüyünce öğrenir" deriz. Acaba nasıl olacaktır bu? Kızımız veya oğlumuz ilkokula adım atar atmaz birden "işte oldu" deyip her şeyi kavrayacak mı zannediyoruz?
Oysa eğitim çocuğumuz doğmadan başlıyor, ilkokula gidene kadar geçirilen yıllar, onun en çok öğrenebildiği, kişilik yapısının geliştiği ve beyinsel gücünün oluştuğu yıllar.
EĞİTİMİN AMACI NEDİR?
Okullarda verilen eğitimin amacı bireyin, içinde yaşadığı topluma, etkin ve dengeli bir uyum yapmasını sağlamaktır. Buradan çıkarılması gereken anlam birey kendi gelişimini sağlarken toplumla da uyum içinde olmalı ve topluma yararlı davranışlar da geliştirmelidir. Bizleri belirleyen şeyler davranışlarımızdır ve davranışlar öğrenilir. Kişilik yapımızı geliştiren, bizi belirleyen davranışlarımız, kalıtımsal özelliklerin ötesinde fiziksel, zihinsel, duygusal ve sosyal gelişimlerin çevreyle ve birbirimizle karşılıklı etkileşimidir. Çocuklarımızı tanımak, anlamak ve gelişimlerini izlemek çevreyle olan iletişimlerinde onları yönlendirmemiz konusunda bizlere ipuçları verecektir. Onları tanıdıkça birey olarak kabul edip, saygı duyacağız. Saygı duyduğumuz bireylere ise ilgimiz, sevgimiz ve sorumluluğumuz farklıdır. Son saydıklarımızdan en çok önem vermemiz gerekenin sevgi olduğunu düşünüyoruz. Çünkü çocuğumuza etkin bir sevgi ile yaklaştığımız zaman, ona duyduğumuz saygı ve kabul de o oranda artacaktır.
Okul öncesi eğitimin verildiği kurumlarda, eğitimin amaçlarını aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:
Çocuğun fiziksel ve motor gelişiminde etkinlik sağlamak Okul öncesi eğitim kurumu, çocuklar için düzenlenmiş bir yerdir. Ancak bu ortam mutlaka ev ortamı gibi olmalıdır. Çocuk orada kendini rahat ve güven içinde hissetmelidir. Koşulların temiz ve sağlıklı olması gerektiğini söylemeye herhalde gerek yok. Yeterli beslenme ve temiz ortam onların gelişimini olumlu yönde etkileyecektir. Fiziksel özelliklerini kullanıp geliştirebilecekleri oyunların oynanması ve yaratıcı etkinliklerde küçük kaslarını geliştirebilmeleri için yapılan düzenlemeler onların gelişimlerine yardımcı olacaktır. Yuvanın bahçesinde oynayabilecekleri geniş alan bulmaları, yaşlarına uygun olan araç-gereçleri kullanabilmeleri de gelişimleri için olmazsa olmazlardandır.
Çocukta duygusal güven sağlamak
Duygusal güven, sağlıklı bir benliğin temelidir. Benlik kavramımız ve kim olduğumuzun bilgisini doğduğumuz andan itibaren öğrenmeye başlarız. Karşılıklı saygı ve güven üzerine kurulmuş olan ilişkiler, kişileri iyiye ve güzele taşır. Okul-aile işbirliği çocuğun güven ortamını oluşturur. Çocuklarımıza sevgi, ilgi ve anlayışla yaklaşmamız, onların da başkalarına sevgi, ilgi ve anlayışla yaklaşmasını sağlayacaktır. Çocuklarımızın kendilerini ifade etmelerine olanak sağlamalı ve duygusal çatışmalardan kaçınmalıyız. Onlara ceza vermemeli, küsmemeli, sorunlarımızı konuşarak ve sevgi ile çözümlemeye çalışmalıyız.
Çocuğun sosyalleşmesine olanak sağlamak
Çocuklarımız anaokullarında veya yuvalarda yaşıtları ile biraraya gelerek birlikte yaşamayı, paylaşmayı, grup içinde davranışı öğrenirler Okul öncesi eğitimde yaratıcı etkinliklerde birlikte olmak işbirliğinin ilk adımlarıdır.Yaşıtlarını anlama, uzlaşma veya uzlaşamama hep bu yaşlarda edinilen deneylerdir.
Çocuğun sağlıklı kişilik gelişimine olanak sağlamak "Ben" duygusunun bencillikten ayrı olduğunun öğrenildiği yerdir okul öncesi kurum. Ben duygusu, ben kavramı bireyin "kimim", "neyim", "ne istiyorum", "neleri başarabilirim" konularında sağlıklı yanıtları alması ile pekişir. Benlik kavramlarının gelişmesi onların kendilerinin farkında olmalarını sağlayacaktır. Farklı olmanın farkını ve kendileri ile yarışarak gelişebileceklerini okul öncesi süreçte öğrenir çocuklar. Toplumsal cinsiyet rollerini de bu aşamada, benlik kavramı ile birlikte öğrenirler. Benlik kavramının gelişmesi çocuğun özgürleşmesini de sağlayacaktır. Özgür ve bağımsız oldukça da kendilerine daha çok güveneceklerdir. Konuşma becerileri, sebep-sonuç arasındaki bağı kavrama, akıl yürütme gibi olgunluklara erişeceklerdir. Kendilerini bilmek onlara kendilerini kontrol etme becerisini de kazandıracaktır. Kendini bilenin, başkasını bilmesi kolaydır.
Çocukta öğrenme becerisini geliştirmek
Öğrenme becerisi, yaratıcılığın gelişmesi ile oluşur. Akıl edebilen, akıl yürütebilen, soran ve merak eden bireylerin öğrenmeleri kolaydır. Okul öncesi eğitimde çocuklara uyarıcı çevre koşulları hazırlanır. Çocuk her gün kendini yeni bir dünyada ve bilgi akışının içinde bulur. Ne kadar çok soru sorarlarsa ve ne kadar çok sorularına yanıt alabilirlerse öğrenme becerileri de o kadar gelişir. Bu süreçde bilgi toplamalarına, deney yapmalarına ve becerilerini geliştirmelerine izin verilmelidir.
Çocuğu okul yaşamına hazırlamak
Okul yaşamı için gereken sosyal becerileri elde etmeleri ve bunu başarmak için gerekli zihinsel olgunluğa erişmeleri okul öncesi eğitimde yaşanan süreçte oluşur. "Çocukluk" özelliklerinden "öğrencilik" özelliklerine geçtiği zaman nasıl bir öğrenci olacağını gelişimi sırasında bilebiliriz. Öğrenmeyi öğrenmiş olan çocuk, iyi bir öğrenci olacaktır.
Çocuğun zihinsel olgunluk düzeyine ulaşmasına olanak sağlamak
Etkin sevgi ortamında, becerilerini geliştirmesine olanak tanınmış olan, bilgiyi arayan, paylaşımı ve saygıyı bilen, öğrenmeyi öğrenmiş bireylerin yetişmesi için alınan eğitim okul öncesi dönemdedir.
Kaynak: Çocuğum ve Ben Dergisi
